Yusuf İzzeddin'in eşleri, çocukları ve Tevfik Biren ve eşi Necla Biren arasındaki yazışmaları ve harcama kalemlerini gösteren makbuzları içermektedir. Gelirlerin aile fertleri arasındaki taksimi, yapılan harcamalar, malların idaresi gibi konular etrafında dönen Evrak 4.048 belgeden müteşekkil olup 1.330 dosyada tasnif edilmiştir.
Yusuf İzzeddin Efendi AilesiVeysel Paşa Evrakı, Osmanlı Devleti’nin son dönem müşirlerinden olan Veysel Paşa (1866-1892) ve oğlu Ali Rıza Paşa’ya (1901-1923) aittir. Evrak koleksiyonu paşaların, Balkanlar’da Manastır, Prizren, Yakova, İpek ve Kosova bölgelerindeki idari, askerî ve siyasi faaliyetleri ile şahsi işlerine dair yazışmalardan oluşmaktadır. 1866-1923 tarih aralığındaki fon, 141 belge, bir klasör ve 85 dosyada tasnif edilmiştir.
_Özbek asıllı, Türk tarihçi ve siyaset bilimcisi Timur Kocaoğlu (1947-) Colombia Üniversitesi’nde doktora tezini savunan ilk Özbek ilim adamıdır.
Fon içerisinde Timur Kocaoğlu’na ait çok sayıda akademik çalışma, şahsi yazışma ve evrak bulunmaktadır. Kurtuluş Savaşı şehidi Doktor Yüzbaşı Şerafettin Bey’in el yazısıyla yazılmış şiir, hikâye ve piyeslerin yer aldığı defterler; Şerafettin Bey’in eşi Hasine Hanım’a, kardeşi şair Ahmet Kutsi Tecer’e ve babasına yazdığı mektuplar ile Osmanlı kartpostalları; Timur Kocaoğlu’nun babası Osman Kocaoğlu ile Kazak siyasi önderi Mustafa Çokay ve Ahmet Zeki Velidi Togan arasında yapılmış yazışmaların fotokopileri evrakın öne çıkan belgeleridir.
Tercüman Gazetesi Arşivi, Tercüman Gazetesi Yayınları’na intikal etmiş Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet’in erken yıllarına ait elyazısı edebi, tarihi, tasavvufi metin ve eserler ve tiyatro çalışmalarından oluşan defterleri içermektedir.
Edebî eserler, şiir kitapları, romanlar, denemeler, hatıratlar; tarihî belgeler, askerî tarihler, resmî belgeler (lâyiha, tezkere, vakıf ve masraf defterleri); vahdet-i vücud, tevhid ve tekâmül mertebeleri gibi konulara odaklanan tasavvufi eser ve metinler; Osmanlı ve erken dönem Türk tiyatrosu çalışmaları koleksiyonun temel içeriğini oluşturmaktadır.
Bunların yanı sıra, toplumda tanınmış şahısların el yazısıyla kaleme aldığı eser ve yazışmaları içeren defterler de arşivde yer almaktadır. Koleksiyonun öne çıkan bölümlerinden biri, Sabri Kalkandelen ailesine ait şahsi defterler ve mektuplardır.
Bu el yazısı defterlerin bir kısmı yayımlanmış, bir kısmı yayımlanmış ancak nadir bulunan nüshalardan oluşmakta, bir kısmı ise hiç yayımlanmamıştır.
Bu fon, Rıza Tevfik’in düşünce dünyasını, yaşadığı dönemin siyasi olaylarını, fikri akımları, çevresiyle ve dünya ile olan ilişkilerini yansıtan belgeleri içermektedir. 1856-1997 yıllarını kapsayan koleksiyon, 32 klasör ve 921 dosyada tasnif edilmiştir. Türkiye ve dünya çapında önemli kişi ve kurumlarla yapılan yazışmalar başta olmak üzere, çalışma müsveddeleri, fotoğraflar ve gazete kupürlerinden oluşan 12.978 sayfalık 3.998 belgeyi içermektedir. Osmanlı’nın son dönemi ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına ışık tutan fon, bu dönem araştırmaları için kıymetli bir kaynak niteliğindedir.
_Bu arşiv belgeleri, Pertevniyal Valide Sultan’ın kurduğu vakfa ve bu vakfa bağlı gelir getiren mülklere (akarlar) ilişkin masraf defterleri, resmi yazışmalar ve çeşitli belgeleri içermektedir. Belgeler arasında, Valide Sultan’ın vakfettiği kitapların listesi ile Mekke Harem-i Şerif’te kullanılan şamdanların masrafları ve bunlara ait mumların teminiyle ilgili bilgiler yer almaktadır. Ayrıca, Medine’de inşa ettirdiği hastanenin yapım sürecine dair harcamaları gösteren defterler de bulunmaktadır.
Vakfa bağlı olarak görev yapan devlet ve vakıf memurlarına yapılan ihsanlar, çeşitli yapıların onarım ve bakım işlemlerine dair yazışmalar ve belgeler de arşivde yer almaktadır.
Orhan Şaik Gökyay, edebiyat tarihçisi, dil araştırmacısı ve önemli bir şairdir. Fonda; Gökyay’ın şahsi belgeleri (diploma, kimlik kartları, onur belgeleri ve fotoğraflar), yurt içi ve yurt dışından pek çok şahıs ve kurumla yaptığı yazışmalar, yayımlanmış şiirleri ve şiir denemeleri, yaptığı her türlü çalışmanın müsvedde nüshaları, edebiyat, tarih ve folklor alanındaki muhtelif çalışmaları ve yargılandığı Turancılık Davası ile ilgili belgeler yer almaktadır. 1940-1992 tarih aralığındaki fon, 106 klasör ve 2069 dosyada tasnif edilmiştir.
_Faslı Prof.Dr. Muhammed b. Tâvît et-Tancî (1918-1974) ilmî neşirleriyle tanınan bir edebiyat, fıkıh ve tarih âlimidir. Koleksiyonda tarih, edebiyat, felsefe, hadis, astronomi gibi birçok konuda çalışmaları yer almaktadır. Defterler, müteferrik evrak ve bibliyografik fişlerden müteşekkil fon üç grupta toplanmıştır. Evrakın 550 adet gibi önemli bir kısmını defterler oluşturmaktadır. Büyük oranda akademik notları içeren bu defterler; bibliyografik bilgiler, fihrist çalışmaları ve istinsah edilmiş muhtelif eserlerin yanı sıra Tancî’nin başladığı fakat tamamlayamadığı araştırmaları içermektedir. Muhtelif evrak içerisinde 189 mektup yer almaktadır. 1814-1997 tarih aralığındaki fon, 96 klasör ve 768 dosyada tasnif edilmiştir.
_Osmanlı Devleti'nde Şeyhülislamlık kurumuna bağlı Meşihat Arşivi'nde, Meclis-i Meşâyih’e ait 54 defter ve çok sayıda belge bulunmaktadır. Meclis-i Meşayih Defterleri, Meclis'in ilmiye bürokrasisindeki etkinliği, tayin, terfi ve aziller, şeyhlerin liyakat tespiti, şeyh atamalarıyla ilgili şikayetler, tekke görevlilerinin talepleri, tekkede iskân edilen dervişlerin istek ve ihtiyaçları, tarikatlar arasındaki uygulama farklılıkları, tekke görevlilerinin talepleri ve zikir-ayin usulleri gibi birçok konuda detaylı bilgi sunmaktadır. Arşivdeki belgeler, dönemin tekke ve tarikat yapısını anlamak açısından önemli bir kaynak niteliğindedir.
Meşihat Arşivi Meclis-i Meşayih216 dosyada tasnif edilen evrak; bibliyografik çalışmalar, fihrist ve muhtelif çalışmalar, mektuplar, aile, mesleki belgeler, müteferrik, şiir, dua ve notlar olmak üzere yedi başlık altında toplanmıştır. Tam metin olarak erişime açılan defterler, yüzlerce eserin bibliyografik bilgisini içermektedir. Alfabetik olarak birbirini takip eden defterler Süleymaniye Kütüphanesi’nde tasnif memuru olarak görev yaptığı dönemde Mehmed Safayhi tarafından hazırlanmış ve yazma eserlerin kataloglanmasında kılavuz olarak kullanılmıştır.
Mehmed Safayhi